ಚಂಪಾಪುರಿ

ಅಂಗ ಮಹಾಜನಪದದ ರಾಜಧಾನಿ ಚಂಪಾ, ಇಂದಿನ ಭಾಗಲ್ಪುರದ ನಾಥನಗರ ಇರುವಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತು. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರ ವಾಸುಪೂಜ್ಯರ ಐದೂ ಕಲ್ಯಾಣಕಗಳು — ಗರ್ಭ, ಜನ್ಮ, ತಪ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ — ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದವೆಂದು ಜೈನ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಒಬ್ಬ ತೀರ್ಥಂಕರರಿಗೆ ಇಂಥ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ಥಳವೂ ಮಂಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮುಕ್ತರಾದ ಕಾರಣ ಚಂಪಾಪುರಿ ಸಿದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರ; ಅವರ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಖನನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಪ್ಪು ಹೊಳಪಿನ ಮಡಿಕೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700ರಿಂದ 200ರವರೆಗೆ, ಕೋಟೆಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಕಂದಕವಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಇತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂಪಾ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ಬಂದರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ನಗರವಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಹಾವೀರರ ಆರ್ಯಿಕಾ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾದ ಚಂದನಬಾಲೆ ಈ ನಗರದ ರಾಜಕುಮಾರಿ; ಮಹಾವೀರರು ತಮ್ಮ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಚಾತುರ್ಮಾಸಗಳನ್ನು ಚಂಪಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ಈ ತೀರ್ಥ ನಾಥನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಆವರಣ; ಭಾಗಲ್ಪುರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಆರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ, ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ದಿಗಂಬರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ವಾಸುಪೂಜ್ಯರ ಬಿಳಿ ಮೂರ್ತಿ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿದೆ; ಸುತ್ತಲೂ ಐದು ಕಲ್ಯಾಣಕಗಳ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಮೂವತ್ತೊಂದು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಿಂತ ವಾಸುಪೂಜ್ಯ ಮೂರ್ತಿ 2014ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೊಂಡಿತು. ಧರ್ಮಘೋಷ, ಪದ್ಮರಥರಂಥ ಮುನಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತರಾದರೆಂದು ನೆನೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.