ಖಜುರಾಹೊ ಜೈನ ಮಂದಿರಗಳು

ಖಜುರಾಹೊ ಚಂದೇಲರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿನ ಜೈನ ದಾನಿಗಳು ಹಿಂದೂ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳನ್ನೇ ನೇಮಿಸಿದರು. ಜೈನ ಗುಂಪಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ ರಾಜ ಧಂಗನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 950–970ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು; 954ರ ಶಾಸನವು ಪಹಿಲ ಎಂಬ ಶ್ರಾವಕ ತೋಟಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ ವಿಷಯ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಸುಂದರಿಯರು, ಜೋಡಿಗಳು, ವಾದಕರು ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಆಕೃತಿಗಳಿವೆ — ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ಕಲೆಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಆದಿನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ; ಆದರೆ ಅದರ ಶಿಖರ ಸುಂದರ ಅನುಪಾತದ್ದು, ಕಪ್ಪು ಶಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲಿನ ಆದಿನಾಥ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದಾನಿ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿ ಇಬ್ಬರ ಹೆಸರೂ ಇವೆ. ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಮಿಶ್ರ ರಚನೆ: 1870ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಬಹು ಹಳೆಯ ಗುಡಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4.3 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಶಾಂತಿನಾಥ ಮೂರ್ತಿಯಿದ್ದು, ಪೀಠದ ಶಾಸನ ಸಂವತ್ 1085, ಎಂದರೆ 1027–28ರದ್ದು.

ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು 960ರ ಭಗ್ನ ಘಂಟಾಯಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ; ಅದರ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಗಂಟೆ–ಸರಪಳಿಗಳಿಂದಲೇ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜೈನ ಚಟುವಟಿಕೆ 954ರಿಂದ 1177ರವರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ; ಬಳಿಕ 1858ರ ನಂತರ ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಖಜುರಾಹೊದ ದಿಗಂಬರ ಪೂಜೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇವಾಲಯ; ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ 1984ರಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಜೈನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಿದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೊ 1986ರಲ್ಲಿ ಖಜುರಾಹೊವನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.